Boşanma Sürecinde Çocuk Psikolojisi: Uzman Psikolog ile Söyleşi

7 yaşındaki Ece, annesi ve babasının boşanma sürecinde geceleri ağlayarak uyanmaya başladı. Okulda öğretmenine “Ben kötü bir şeyler yaptım, bu yüzden babam evden gitti” diye sordu. Bu hikaye maalesef Türkiye’deki binlerce ailenin yaşadığı bir gerçek. Peki boşanma sürecinde çocuklar neler hissediyor ve aileler bu zor dönemi nasıl yönetebilir?

Bu sorulara yanıt bulmak için çocuk psikolojisi alanında 15 yıllık deneyime sahip Uzman Psikolog Ayşe Demir ile konuştuk. Demir, Adana’da özel bir klinikte çalışıyor ve boşanma sürecindeki ailelere psikolojik destek sağlıyor.

Boşanma sürecinin çocuklar üzerindeki etkilerini nasıl değerlendiriyorsunuz?

“Çocuklar için boşanma, bildikleri dünyanın temellerinin sarsılması demek. 15 yıllık deneyimimde gördüğüm en yaygın durum, çocukların kendilerini suçlu hissetmesi. ‘Annemle babam benim yüzümden kavga ediyor’ düşüncesi çok sık karşılaştığımız bir durum. Adana’daki kliniğimize gelen ailelerden edindiğim tecrübeye göre, çocukların yaş gruplarına göre farklı tepkiler verdiğini görüyoruz.”

“0-3 yaş grubu beslenme ve uyku düzeninde bozukluklar yaşıyor. 4-8 yaş arası çocuklarda regresyon, yani gerileme davranışları görülüyor – örneğin tuvalet alışkanlığını kaybetme. 9-12 yaş grubu genellikle bir tarafı tutma eğilimi gösteriyor, 13-18 yaş ergenler ise ya tamamen içe kapanıyor ya da aşırı agresif davranışlar sergileyebiliyor.”

Velilerin boşanmada çocuk psikolojisi konusunda yaptığı en büyük hatalar neler?

“İlk büyük hata çocuğu sır ortağı yapmak. ‘Baban para vermiyor, biz çok zor durumdayız’ gibi cümleler çocuk için çok yıkıcı. İkinci büyük hata diğer ebeveynin kötülenmesi. Çocuk kendisini hem annesinden hem babasından oluşan bir varlık olarak görüyor, birini kötülediğinizde aslında çocuğun yarısını reddediyorsunuz.”

“Üçüncüsü ise çocuktan seçim yapmasını istemek. ‘Sen kiminle kalmak istiyorsun?’ sorusu çocuk için adeta işkence gibi. Çünkü o her ikisini de seviyor ve birini seçmek zorunda kalması büyük bir travma yaratıyor.”

Boşanma sürecinde çocukların yaşadığı duygusal değişiklikleri nasıl fark edebiliriz?

“Çocuklar her zaman duygularını sözcüklerle ifade edemezler. Davranışlarındaki değişiklikleri gözlemlemek gerekiyor. Okul başarısında düşüş, arkadaş ilişkilerinde sorunlar, uyku problemleri, iştahsızlık ya da aşırı yemek yeme, sık hastalanma gibi belirtiler önemli işaretler.”

“Bazı çocuklar ‘mükemmel çocuk’ rolüne girer – herkesin memnun olması için aşırı uyumlu davranırlar. Bu da aslında bir uyarı işareti. Çocuk, ebeveynlerinin bir daha ayrılmaması için kendini sorumlu hissetmeye başlıyor.”

Adana’daki Aile Mahkemelerinde velayet davalarında psikolojik destek süreci nasıl işliyor?

“Seyhan Adliyesi bünyesindeki Aile Mahkemesi’nde çocukların üstün yararı ilkesi doğrultusunda uzman görüşü alınıyor. Mahkeme, gerekli gördüğü durumlarda bizlerden çocukla görüşme yapmamızı ve rapor hazırlamamızı istiyor. Bu süreçte çocukla yapılan görüşmeler oyun terapisi teknikleriyle gerçekleştiriliyor.”

“Özellikle belirtmek isterim ki, bu görüşmelerde çocuğa ‘Annenle mi yaşamak istiyorsun, babanla mı?’ diye doğrudan soru sorulmaz. Çocuğun duygusal durumu, hangi ortamda daha huzurlu olduğu, gelişimi için hangi koşulların daha uygun olacağı değerlendirilir.”

Veliler mahkeme sürecinde çocuklarına nasıl destek olmalı?

“İlk olarak dürüstlük çok önemli, ama yaşa uygun dürüstlük. 4 yaşındaki bir çocuğa ‘Anne ve baba artık aynı evde yaşamayacak ama seni ikimiz de çok seviyoruz’ demek yeterli. 10 yaşındaki çocukla ise daha detaylı konuşabilirsiniz, ancak yine de suçlama içermeyen bir dille.”

“İkincisi, rutin ve istikrar sağlamak. Çocuğun okul saatleri, yemek zamanları, uyku düzeni mümkün olduğunca korunmalı. Kaos içindeyken bile bazı şeylerin değişmediğini hissetmesi çocuk için çok önemli.”

Ortak velayet durumunda çocukların adaptasyon süreci nasıl desteklenebilir?

“Ortak velayet, doğru uygulandığında çocuk için çok faydalı olabiliyor. Ancak burada kritik nokta ebeveynler arası koordinasyon. İki evde de benzer kuralların olması, çocuğun eşyalarının her iki evde bulunması, geçiş dönemlerinde çocuğa zaman tanınması gerekiyor.”

“Adana’da gözlemlediğim kadarıyla, ortak velayetin başarılı olduğu ailelerde ebeveynler kişisel hesaplaşmalarını bir kenara bırakıp çocuğun yararını öne çıkarabilenler. Bu aileler genellikle aile danışmanı desteği de alıyorlar.”

Profesyonel yardım ne zaman gerekli?

“Eğer çocukta davranış değişikliklerinin üzerinden 3-4 hafta geçtiyse ve durum düzelme eğilimi göstermiyorsa mutlaka uzman desteği alınmalı. Özellikle kendine zarar verme, aşırı saldırganlık, tamamen sessizleşme, okul reddi gibi durumlar acil müdahale gerektiriyor.”

“Bazen veliler ‘Çocuk küçük, unutur’ düşüncesiyle uzman desteğini erteliyorlar. Oysa erken müdahale çok daha etkili oluyor. 2026 yılı itibarıyla Adana’da hem özel hem de devlet hastanelerinde çocuk psikologları ve psikiyatristleri hizmet veriyor.”

Boşanma sürecindeki ailelere son tavsiyeleriniz nelerdir?

“En önemli tavsiyem, çocuğunuzun duygularını dinleyin ama onların sorumluluğunu almasına izin vermeyin. Çocuklar bazen ebeveynlerini koruma güdüsüyle ‘Ben iyiyim, üzülmeyin’ diyebilirler, bu durumda da onların gerçek duygularına ulaşmaya çalışın.”

“Ayrıca kendinize de bakın. Stresli ve mutsuz bir ebeveyn çocuğuna destek olmakta zorlanır. Gerekirse siz de psikolojik destek alın. Unutmayın, boşanma bir son değil, farklı bir aile yapısının başlangıcı. Doğru yönetildiğinde çocuklar bu süreci sağlıklı şekilde atlatabilirler.”

Uzman Psikolog Demir’in de belirttiği gibi, boşanmada çocuk psikolojisi konusunda profesyonel destek almak sadece çocuk için değil, tüm aile için faydalı oluyor. Veliler bu süreçte hem kendi duygularını yönetmeyi öğrenmeli hem de çocuklarının ihtiyaçlarına odaklanmalılar.