Çocukla kişisel ilişki kurulması, boşanma sonrasında eşlerden birinin çocuğuyla düzenli olarak vakit geçirebilmesi için mahkeme tarafından belirlenen hak ve yükümlülüktür. 2026 yılı itibarıyla Türk Medeni Kanunu’nun 182. maddesi bu konuyu düzenlerken, uygulamada çeşitli seçenekler sunulmaktadır.
Table of Contents
Çocukla Kişisel İlişki Nedir?
Velayeti kendisinde olmayan ebeveynin çocuğuyla belirli günlerde görüşme hakkı olarak tanımlanan bu kurum, çocuğun üstün yararı gözetilerek şekillenir. Mahkeme kararıyla belirlenen bu ilişki türü, hem ebeveynin hem de çocuğun haklarını korumayı amaçlar. Velayetin kimde kalacağı ise ayrı bir karar; mahkemenin velayet kararında neye baktığını ayrı bir yazıda ele aldık.
Seyhan Adliyesi’ndeki Aile Mahkemelerinde görülen davalarda, hakimler genellikle çocuğun yaşı, okul durumu ve ailevi şartları değerlendirerek karar verir. Bu süreç sadece boşanan çiftleri değil, evlilik dışı birlikteliği olan ve ayrılan ebeveynleri de kapsar.
Görüşme Günleri Nasıl Belirlenir?
Mahkemeler çocukla kişisel ilişki günlerini belirlerken çeşitli faktörleri göz önünde bulundurur:
- Çocuğun yaşı: 0-3 yaş arası çocuklar için genellikle kısa süreli, sık görüşmeler tercih edilir
- Okul durumu: Okul çağındaki çocuklar için hafta sonları ve tatiller öncelik taşır
- Ebeveynlerin çalışma durumu: İş programları gözetilerek esnek düzenlemeler yapılabilir
- Mesafe faktörü: Ebeveynler arasındaki coğrafi uzaklık önemli bir kriterdir
Standart Görüşme Programı
Adana’daki mahkemelerde en sık karşılaşılan düzenlemeler şunlardır:
Haftalık görüşme: Her hafta sonu bir gün, genellikle Cumartesi veya Pazar günü saat 10:00-18:00 arası. Bu süre çocuğun yaşına göre kısaltılabilir veya uzatılabilir.
İki haftada bir görüşme: Özellikle uzak mesafeli durumlar veya çok küçük çocuklar için tercih edilen seçenektir. Bu durumda genellikle hafta sonu iki gün süreyle görüşme hakkı tanınır.
Özel Günlerin Paylaşımı
Çocukla kişisel ilişki düzenlemesinde bayram, yılbaşı ve doğum günü gibi özel günlerin nasıl geçirileceği de belirtilir. Geleneksel yaklaşım şu şekildedir:
Dini bayramlar genellikle iki yarıya bölünür. Kurban Bayramı’nın ilk iki günü bir ebeveyne, son iki günü diğerine ayrılabilir. Ramazan Bayramı için de benzer bir düzenleme yapılır. Yılbaşı ve 23 Nisan gibi resmi tatiller ise yıl bazında değişimli olarak paylaştırılır.
Çocuğun doğum günü özellikle hassas bir konudur. Mahkemeler bu günü genellikle her iki ebeveynin de çocukla vakit geçirebileceği şekilde düzenler ya da yıllara göre dönüşümlü hale getirir.
Yaz Tatili Düzenlemeleri
Okul çağındaki çocuklar için yaz tatili ayrı bir düzenleme gerektirir. Standart uygulama, 15 gün kesintisiz tatil hakkı tanınması şeklindedir. Bu süre çocuğun yaşı büyüdükçe artırılabilir.
Yüreğir Adliyesi’nde görülen vakalarda, ebeveynlerden birinin başka şehirde yaşadığı durumlarda yaz tatili süresi 30 güne kadar çıkarılabilmektedir. Ancak bu durumda diğer ebeveynin de çocukla görüşme hakkı gözetilir. Bu tür istisnai düzenlemeler ayrı bir talep gerektirdiğinden, Adana’da çalışan Av. Özgür Yılmaz Kananoğulları gibi avukatlardan görüş alınabilir.
Görüşme Saatleri ve Süreler
Görüşme saatlerinin belirlenmesinde çocuğun günlük rutini esas alınır. Okul öncesi çocuklar için:
- Sabah 10:00 – Akşam 17:00 (7 saat)
- Öğlen uykusu saatleri dikkate alınır
- Yemek vakitleri planlanır
Okul çağındaki çocuklar için hafta içi görüşmeler sınırlıyken, hafta sonu görüşmeleri daha uzun tutulur. Tipik bir düzenleme Cumartesi sabah 09:00’dan Pazar akşam 19:00’a kadar sürebilir.
Geceleme Hakkı
Çocuğun 3 yaşından sonra geceleme hakkı gündeme gelir. Bu hak kademeli olarak verilir – önce birkaç saatlik görüşmeler, sonra gündüz geçiren ziyaretler, en son geceleme hakkı tanınır. Mahkemeler bu konuda oldukça dikkatlidir çünkü çocuğun adaptasyon süreci önemlidir. Yaş, velayet tarafında da belirleyici; velayet kararında çocuğun yaşının ne kadar etkili olduğunu ayrıca yazdık.
İhlal Durumunda Ne Yapılır?
Çocukla kişisel ilişki kararına uyulmaması ciddi hukuki sonuçlar doğurur. Velayeti elinde bulunduran ebeveyn, belirlenen görüşme programını engelleyemez. Karar gönüllü olarak uygulanmazsa hak sahibi ebeveyn, çocuğun yerleşim yerindeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne, müdürlük bulunmayan yerlerde ise Adalet Bakanlığınca belirlenen hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne başvurabilir (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 41/A ve 41/C). Başvuruda mahkeme kararı sunulur; bu işlemler için harç alınmaz (m. 41/H). Eskiden icra müdürlükleri eliyle yürütülen bu işlemler 7343 sayılı Kanunla bu birimlere devredildi; Adalet Bakanlığının açıklamasına göre kararlar çocuk görüşme merkezlerinde yerine getirilir. Adana il adliyesinde yeni usule 24 Nisan 2023’te geçildi.
Kanun, çocuk teslimi kararlarından farklı olarak kişisel ilişki kararlarında zor kullanılmasını veya kolluk yardımını öngörmez; kararlar uzmanlar, uzman bulunmayan yerlerde öğretmenler eliyle yerine getirilir (m. 41/A). Müdürlüğün önerisiyle aile mahkemesi çocuk, hak sahibi veya yükümlü hakkında danışmanlık tedbirine karar verebilir. Teslim emrine aykırı davranan veya kararın uygulanmasını engelleyen ebeveyn, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (m. 41/F). Ayrıca mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini kararında ihtar eder (Türk Medeni Kanunu m. 182 ve 324).
Diğer taraftan, görüşme hakkını kullanan ebeveyn de çocuğu zamanında teslim etmek zorundadır. Kişisel ilişki için kendisine teslim edilen çocuğu sürenin bitiminde belirlenen yere getirmeyen hak sahibi, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (5395 m. 41/F). Bu kurala uyulmaması durumunda görüşme hakkının kısıtlanması veya durdurulması da söz konusu olabilir.
Özel Durumlar ve Dikkat Edilecek Noktalar
Bazı durumlarda standart görüşme programı uygulanamaz. Çocuğun sağlık durumu, ebeveynlerden birinin şiddet geçmişi veya alkol-madde bağımlılığı gibi faktörler gözetilir.
Denetimli görüşme: Risk faktörlerinin bulunduğu durumlarda mahkeme, görüşmelerin Aile Danışmanlık Merkezi gibi kurumlar eşliğinde yapılmasına karar verebilir.
Kademeli görüşme: Uzun süre görüşmeyen ebeveyn-çocuk için önce kısa süreli, sonra giderek uzayan görüşmeler programlanır.
Adana Barosu Adli Yardım Bürosu, bu konularda hukuki destek almak isteyen vatandaşlara ücretsiz danışmanlık hizmeti sunmaktadır. Özellikle maddi durumu yetersiz olan aileler bu imkandan faydalanabilir. Adana’da faaliyet gösteren bürolardan biri de Özdemir Hukuk Danışmanlık.
Değişiklik Talepleri
Belirlenen çocukla kişisel ilişki programı değişmez değildir. Koşullar değiştiğinde mahkemeye başvurarak düzenleme talebinde bulunulabilir. Çocuğun yaşının büyümesi, okul değişikliği, ebeveynlerden birinin taşınması gibi durumlar değişiklik gerekçesi oluşturur.
Bu tür değişiklik talepleri için yeniden dava açmak gerekir. Ceyhan Adliyesi gibi küçük çaplı mahkemelerde bu tür davalar genellikle daha hızlı sonuçlanırken, büyük merkezlerde süreç biraz daha uzayabilir.
Sonuç olarak, çocukla kişisel ilişki kurulması hem çocuğun hem de ebeveynlerin haklarını dengeleyen bir düzenlemedir. Bu sürecin sağlıklı işlemesi için her iki tarafın da kurallara uyması ve çocuğun üstün yararını gözetmesi gerekir. Sorun yaşandığında ise bir avukata danışarak hukuki haklarınızı öğrenmeniz önemlidir.