Boşanma süreçlerine “aile arabuluculuğu” getirilmesi planları, hukuk camiasında ve kamuoyunda yoğun tartışmalara neden oluyor. Peki mevcut durum ne ve bu tartışmalar neyi kapsıyor? Süreci kendi dosyası açısından değerlendirmek isteyenler, Adana’da çalışan Av. Ali Şahin Tozan gibi avukatlara da başvurabiliyor.
Table of Contents
Mevcut Hukuki Durum
Eylül 2026 itibarıyla boşanma davalarının kendisi için arabuluculuk zorunlu değildir. Arabulucuya başvurmanın dava şartı olduğu başlıca uyuşmazlıklar ve dava şartı olmayanlar şöyle:
Zorunlu Olan:
- İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri; iş kazası ve meslek hastalığı tazminatları hariç (7036 sayılı Kanun m. 3)
- Konusu bir miktar para olan ticari alacak ve tazminat davaları (TTK m. 5/A)
- Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklar; tüketici hakem heyetinin görev alanındakiler gibi istisnalar hariç (6502 sayılı Kanun m. 73/A)
- Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar (6325 sayılı Kanun m. 18/B)
Zorunlu Olmayan:
- Boşanma davaları
- Velayet davaları (velayet ayrıca arabuluculuğa elverişli değildir)
- Nafaka davaları
İhtiyari Arabuluculuk Hangi Konularda Mümkün?
Taraflar, üzerinde serbestçe tasarruf edebildikleri parasal uyuşmazlıklarda, örneğin boşanma kesinleştikten sonra ileri sürülen mal rejimi alacaklarında, ihtiyari olarak arabulucuya başvurabilir. Boşanmanın kendisi ve velayet ise arabuluculuğa elverişli değildir; bunlar hakkında yalnız mahkeme karar verir. Anlaşmaya varmak isteyen eşler için:
- Anlaşmalı boşanma protokolü eşlerce doğrudan veya avukatları aracılığıyla hazırlanabilir; hâkim eşleri bizzat dinler ve protokolü değerlendirir (TMK m. 166/3)
- Çekişmeli boşanma anlaşmalıya dönüştürülebilir
- Mahkeme süreci kısaltılabilir
Arabuluculuğun hangi aile hukuku uyuşmazlıklarında mümkün olduğunu ayrı bir rehberde ayrıntılı anlattık.
Tartışılan Düzenleme
Yargı Reformu Stratejisi (2025-2029), şiddet içermeyen aile uyuşmazlıkları için aile hukukunda arabuluculuk müessesesi getirilmesini hedefliyor. Dönemin Adalet Bakanı Yılmaz Tunç 18 Haziran 2025’te, şiddet içermeyen aile hukuku uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurma imkânı getirileceğini açıkladı. Modelin zorunlu mu isteğe bağlı mı olacağı resmî bir taslak metinle henüz netleşmiş değil.
TBMM’de ise boşanma davası açılmadan önce arabulucuya başvurmayı zorunlu kılmayı öneren 2/2651 esas numaralı kanun teklifi Kasım 2024’ten beri Adalet Komisyonunda bekliyor. Eylül 2026 itibarıyla bu konuda kanunlaşmış bir düzenleme yok.
Kadın Örgütlerinin Tepkisi
İstanbul Barosu Kadın Hakları Merkezi ve çeşitli kadın örgütleri bu düzenlemeye karşı çıkıyor:
- Türkiye’de boşanma davalarının önemli bir kısmı kadına yönelik şiddet içeriyor
- Şiddet ortamında zorunlu arabuluculuk, kadınların haklarından vazgeçmesine yol açabilir
- İstanbul Sözleşmesi’nin 48. maddesi, taraf devletlerin sözleşme kapsamındaki şiddet türlerinde arabuluculuk dahil zorunlu alternatif uyuşmazlık çözüm süreçlerini yasaklamasını öngörüyor; ancak Türkiye 1 Temmuz 2021’den bu yana sözleşmenin tarafı değil
Arabuluculuğa Elverişli Olmayan Konular
Arabuluculuk yalnız tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği uyuşmazlıklarda uygulanır; 6325 sayılı Kanun’un 1. maddesi aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıkları açıkça kapsam dışında tutar. Bu nedenle şu konular arabuluculuğa elverişli değildir:
- Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar
- Velayet hakkına ilişkin uyuşmazlıklar
- Çocukların soybağına ilişkin davalar
- Evliliğin geçerliliğine ilişkin davalar
Adana’da Boşanma Düşünenler Ne Yapmalı?
- Şu an için arabuluculuk zorunlu değil
- Anlaşmalı boşanmak isteyenler avukat aracılığıyla protokol hazırlayabilir
- Çekişmeli boşanma davası doğrudan Aile Mahkemesi’nde açılabilir
- Gelişmeleri takip etmek için uzman bir avukata danışın
Etiketler: #arabuluculuk #boşanma #aileArabuluculuğu #kadınHakları #Adana